Η πρόληψη συνίσταται στην έγκαιρη παρέμβαση, ώστε να αποτραπεί μία συμπεριφορά ή ένα γεγονός που μπορεί να προκαλέσει αρνητικές συνέπειες.
Σε ότι αφορά στην πρόληψη των εξαρτήσεων, τις τελευταίες δεκαετίες, μελέτες έχουν εντοπίσει μια σειρά παραγόντων που αυξάνουν το κίνδυνο ανάπτυξης ψυχοκοινωνικών προβλημάτων όπως η χρήση ουσιών. Κάποιοι από αυτούς τους παράγοντες είναι η πρώιμη επιθετική συμπεριφορά, η ελλιπής γονεϊκή φροντίδα, η πρόωρη εγκατάλειψη του σχολείου, η κοινωνική απομόνωση, η φτώχεια, και η εκτεταμένη διαθεσιμότητα ουσιών.
Η διεθνής βιβλιογραφία όμως έχει ταυτοποιήσει και παράγοντες που λειτουργούν προστατευτικά για την αποτροπή της ανάπτυξης τέτοιων ψυχοκοινωνικών προβλημάτων σε ατομικό, οικογενειακό και κοινοτικό επίπεδο. Η γονεϊκή υποστήριξη, η σχολική επίδοση, ο αποτελεσματικός έλεγχος των παρορμήσεων, η υψηλή αυτοπεποίθηση και οι κοινωνικές δεξιότητες, οι ισχυρές σχέσεις με τους συνομηλίκους και τη κοινότητα, και η εφαρμογή πολιτικών κατά της χρήσης είναι κάποιοι από αυτούς τους παράγοντες.
Στόχος της πρόληψης είναι να αλλάξει η ισορροπία ανάμεσα στους προστατευτικούς παράγοντες και τους παράγοντες κινδύνου, ώστε οι προστατευτικοί παράγοντες να υπερτερούν.
Μεθοδολογικά, η πρόληψη δίνει έμφαση στην ανάπτυξη γνωστικών και συναισθηματικών δεξιοτήτων μέσω ενεργητικής – βιωματικής μάθησης και αλληλεπιδραστικών τεχνικών, αξιολογώντας τα ατομικά ενδιαφέροντα, τις ιδιαίτερες ανάγκες, και το επίπεδο ανάπτυξης των συμμετεχόντων.
Τα προγράμματα πρόληψης μπορεί να απευθύνονται σε παιδιά, γονείς, εκπαιδευτικούς, συλλόγους, ακόμα και σε ολόκληρη την κοινότητα και έχουν διαφορετική δομή και σχεδιασμό. Λαμβάνοντας υπόψη και εκτιμώντας την αναγκαιότητα της κάθε παρέμβασης σχεδιάζονται:
• καθολικά προγράμματα με στόχο την ενημέρωση, ευαισθητοποίηση και ενίσχυση δεξιοτήτων στον γενικό πληθυσμό, όπως σε όλους τους μαθητές ενός σχολείου. Μπορεί να αφορούν στην ενίσχυση της στάσης και των προσωπικών δεσμεύσεων κατά της χρήσης, τη συναισθηματική επίγνωση, την επικοινωνία και την επίλυση προβλημάτων.
• επικεντρωμένα προγράμματα που απευθύνονται σε υποομάδες του γενικού πληθυσμού που είναι ευάλωτες ή υψηλού κινδύνου, όπως σε παιδιά με χαμηλές σχολικές επιδόσεις, παραβατική συμπεριφορά κ.ά. ή με γονείς που αντιμετωπίζουν δυσκολίες ψυχικής υγείας ή/και κάνουν κατάχρηση ουσιών. Μπορεί να αφορούν στην ανάπτυξη δεξιοτήτων αντίστασης στις ουσίες και στην πίεση των συνομήλικων, στην ορθή λήψη αποφάσεων και στην ενίσχυση της αυτοπεποίθησης. Επίσης μπορεί να έχουν είτε τη μορφή εποπτείας εκπαιδευτικών και ενίσχυσης των σχέσεων σχολείου-οικογένειας είτε να ενισχύουν το γονεϊκό ρόλο μέσα από σχολές γονέων.
• ενδεδειγμένα προγράμματα για άτομα που έχουν πειραματιστεί με ουσίες ή παρουσιάζουν ψυχοκοινωνικές δυσκολίες σε πρώιμο στάδιο, παρεμβαίνοντας σε μικρές ομάδες ή ακόμη και ατομικά/συμβουλευτικά.
Τα αποτελεσματικά προγράμματα πρόληψης είναι μακροχρόνια, με επαναλαμβανόμενες παρεμβάσεις σε πολλαπλά επίπεδα ώστε να εφαρμόζονται με συνέπεια οι στόχοι της πρόληψης.
Σύγχρονες μελέτες και κλινικοί οδηγοί υποστηρίζουν ότι κάθε μονάδα χρημάτων που επενδύεται στην πρόληψη των εξαρτήσεων αντιστοιχεί σε δεκαπλάσιο κέρδος στην θεραπεία (NIDA, 2003).

Στους παρακάτω συνδέσμους μπορείτε να βρείτε περισσότερες πληροφορίες και παγκόσμιους και εθνικούς οργανισμούς με τους οποίους συνεργαζόμαστε.

Πανελλήνιο Δίκτυο Φορέων Πρόληψης των Εξαρτήσεων
http://diktyo.org.gr/

Εθνικό Κέντρο Τεκμηρίωσης και Πληροφόρησης για τα Ναρκωτικά (ΕΚΤΕΠΝ)
http://www.ektepn.gr/index.php

European Addiction Prevention Network (Euro net)
http://www.euronetprev.org/

The European Monitoring Centre for Drugs and Drug Addiction (EMCDDA)
http://www.emcdda.europa.eu/

Unicef Drug Use Prevention
http://www.unicef.org/lifeskills/index_7242.html

National Institute on Drug Abuse (NIDA)
https://teens.drugabuse.gov/

ESPAD – the European School Survey Project on Alcohol and Other Drugs
http://www.espad.org/

The UNDCP/WHO Global Initiative on Primary Prevention of Substance Abuse
http://www.unodc.org/globalinitiative/index.html

Click for Support – selective web-based drug prevention for the youth
http://www.clickforsupport.eu